Skróty i skrótowce

Czym różni się skrót od skrótowca i czym one w ogóle są? Kiedy należy wstawiać w nich kropki?

Skrót to litera lub kilka liter wyrazu, które zastępują całe słowo (np. dr – doktor, prof. – profesor) lub połączenie pierwszych liter dwóch (albo więcej) wyrazów, które stanowią jakieś pełne wyrażenie (np. jw. – jak wyżej, m.in. – między innymi).

Zasada stawiania kropek w skrótach jest dość prosta – jeśli skrót kończy się tą samą literą co pełny wyraz to w skrócie kropki nie dajemy, np. dr (doktor), mgr (magister), nr (numer), mjr (major), płk (pułkownik; to może być podchwytliwe, bo są dwa ‚k’ w tym wyrazie, ale dla jasności – to w skrócie jest tym końcowym, dlatego bez kropki).

Ale nie może być za łatwo. Zasada opisana wyżej dotyczy zazwyczaj mianownika (kto? co?). Jeśli mamy do czynienia z innym przypadkiem niż mianownik to kropka się pojawi. Jeśli mówimy np. „Widziałam się dzisiaj z magistrem Kowalskim” to wtedy, jeśli chcemy do zapisu magistra użyć skrótu, kropka po nim będzie. Dlaczego? Ponieważ w tym przypadku końcowa litera skrótu i końcowa litera pełnego wyrazu nie są takie same. Mamy trzy możliwości zapisu:

Widziałam się dzisiaj z magistrem Kowalskim.

Widziałam się dzisiaj z mgr. Kowalskim.

Widziałam się dzisiaj z mgrem Kowalskim (tak, ta forma także jest poprawna. Skrót + odpowiednia końcówka i wtedy bez kropki, bo ostania litera skrótu = ostatnia litera pełnego wyrazu).

Jest to istotne, ponieważ ta kropka może zmienić płeć osoby, o której mówimy. „Byłam dzisiaj na zajęciach u dr Nowak” (tej doktor Nowak – kobiety), ale: „Byłam dzisiaj na zajęciach u dr. Nowaka” (tego doktora – mężczyzny).

Są oczywiście wyjątki. Czasami nie stawia się kropki, mimo że skrót nie kończy się tą samą literą co pełny wyraz. Dzieje się tak:

  • po skrótach dotyczących miar i wag, np. t (tona), kg (kilogram), m (metr), ha (hektar);
  • po skrótach jednostek monetarnych, ale tylko naszych rodzimych, czyli zł (złoty), gr (grosz); po skrótach walut z innych krajów kropki będą, np. dol. (dolar);
  • po skrótach stosowanych w matematyce i fizyce, np. cos (cosinus), t (czas), A (Amper).

A kiedy kropkę stawiamy? Kiedy skrót kończy się inną literą niż pełen wyraz (oczywiście pomijając wyjątki z akapitu wyżej), np. prof. (profesor), hr. (hrabia), ul. (ulica).

Są też skróty, które mają kropkę po każdej literze. Dotyczą one skrótów zwrotów kilkuwyrazowych. Czym się różnią od skrótów wielowyrazowych, które mają kropkę tylko na końcu?
Jedna kropka na końcu – jeśli drugi wyraz (albo i następne) zaczyna się od spółgłoski, np. cdn. (ciąg dalszy nastąpi), ds. (do spraw), itd. (i tak dalej).
Kropka po każdej literze – jeśli drugi wyraz (lub jeden z następnych) zaczyna się od samogłoski, np. m.in. (między innymi), p.n.e. (przed naszą erą).

Zasady obwiązujące w liczbie mnogiej:

  • przy skrótach jednoliterowych łączy się je i daje kropkę na końcu, np. pp. (państwo);
  • przy skrótach wieloliterowych skrót się podwaja (zasady kropek są takie same jak w liczbie pojedynczej), np. prof. prof. (profesorowie), dr dr (doktorowie – chodzi tutaj o stopień naukowy, a nie lekarzy, bo wtedy powiemy: doktorzy). Skróty te możemy też zapisać w takiej formie: drowie (doktorowie), drzy (doktorzy), mjrowie (majorowie).

To tyle jeśli chodzi o skróty. Przejdźmy do skrótowców. Skrótowiec to skrót utworzony od długiej, wielowyrazowej nazwy, pisany dużymi literami, np. PKP (Polskie Koleje Państwowe), USA (United States of America), RP (Rzeczpospolita Polska), AGD (artykuły gospodarstwa domowego), PS (postscriptum; tu dopuszczalna jest też forma P.S., jako forma dawna). W przypadku skrótowców jest łatwiej – po nich kropki się nie stawia (a przy ich odmianie używa się łącznika, a nie apostrofu).

Warto też zapamiętać, że opisane tu zasady dotyczą tylko języka polskiego. W angielskim mamy inne zasady i np. po skrócie doktora czy numeru stawia się kropkę, mimo że w języku polskim taki zapis jest niepoprawny.


Źródła: Jerzy Podracki i Alina Gałązka Słownik interpunkcyjny; Poradnia PWN; interpunkcja.com.pl; blog Nie kalecz języka; jezykowedylematy.pl.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s